Hopp til hovedinnhold

Døden som tverrfagleg kunnskapsfelt

Våre førestillingar om døden seier noko om kven vi er, korleis vi oppfattar oss sjølv, og kva som er viktig for oss. Gjennom boka «Alt som lever, må dø» setter Birgitta Haga Gripsrud og Lisbeth Thoresen læra om døden på kartet i Noreg.

Publisert: Endret:
Fakta
Tittel

Alt som lever, må dø. Døden som tverrfaglig kunnskapsfelt

Redaktørar

Birgitta Haga Gripsrud og Lisbeth Thoresen

Utgivingsår

2019

Forlag

Scandinavian Academic Press

Det er tendensar i samfunnet som tyder på eit behov for å snakka meir om døden i den offentlege samtalen

Birgitta Haga Gripsrud
Omslag til boken Alt som lever. må dø
Håkon Blekens maleri "Vår" er brukt som illustrasjon på omslaget til boken «Alt som lever, må dø».

Publisert første gang 25.10.2019. Tekst: Cathrine Sneberg

Er døden vår siste tabu, eller snakkar vi tvert imot meir om han enn før? I vår tid har døden vorte eit medisinsk anliggande som først og fremst blir handtert av helsepersonell. Korleis skal vi forhalda oss til døden som einskildindivid og samfunn?

Dette er spørsmål som blir tatt opp i boka Alt som lever, må dø. Døden som tverrfaglig kunnskapsfelt som er redigert av Birgitta Haga Gripsrud, førsteamanuensis ved Det helsevitskaplege fakultet og Lisbeth Thoresen, førsteamanuensis ved Universitetet i Oslo.

Kvifor forska på døden?

 I ein samtidskultur som stadig oppmuntrar oss til ein nesten grenselaus optimalisering av sjølvet, utgjer døden på mange måtar den einaste endelege grensa vi har som individ. Sjølv om døden i kulturen vår er skjult, profesjonalisert og institusjonalisert, blir vi alle, på eit eller anna tidspunkt i livet, nøydde til å forhalda oss til døden, enten han er vår eigen eller andres, fortel Gripsrud

– Dødens eksistensielle implikasjonar er å minna oss på at livet er forgjengeleg. På denne måten gir døden oss høve til å reflektera over korleis liva vi lever kan bli meiningsfulle, og kva som er viktig i eit større tidsperspektiv enn noet. For mange av oss vekkar det nok ubehag å tenka i slike baner, og temaet døden blir derfor viken unna. Samtidig er det tendensar som tyder på ein auka forvitenskap rundt døden, og eit behov for å snakka meir om døden i den offentlege samtalen. 

«Alt som lever må dø» bidrar til ein slik samtale ved å belysa erfaringar med, og førestillingar om døden, og dessutan endringane i døden, meiningar, praksisar og medieringar. Formålet med antologien er å vera ei kjelde til ettertanke og refleksjon rundt døden, særleg for dei som arbeider med døyande, men også for oss alle.

Tverrfagleg tekstsamling

Boka er ein tverrfagleg antologi som spenner over ei rekke samfunnsvitskaplege og humanistiske fagområde. Ho belyser erfaringane til helsepersonell med å arbeida tett på døden, ulike praksisar ved norske sjukehus knytte til fleirkulturelle trus- og livssynsbehov når døden nærmar seg, og kjensler og førestillingar om overgangen mellom liv og død.

Han ser òg på den tradisjonelle rolla til kvinner når det gjeld å handtera døden, kjønn, makt og tradisjonar i nekrologar og dødsannonsar i aviser, verdigheit mot slutten av livet og profesjonalitet på spel i romanar som tematiserer døden. Sist, men ikkje minst, tar den opp meininga med døden i livet, frå eit filosofisk perspektiv.

Nytt nordisk forskingsnettverk 

Tanatologi er vitskapen og læra om døden. Han utgjer eit veksande tverrfagleg forskingsfelt internasjonalt, men er eit relativt nytt forskingsområde i Noreg.

Boka spring ut frå eit nytt nordisk nettverk av forskarar som arbeider med døden frå ulike perspektiv og ulike fag som idéhistorie, filosofi, helsevitskap, kulturstudiar, litteraturvitskap, psykososiale studiar, sosiologi og teologi

 Både nettverket og bokprosjekt vart vorte med barn under symposiet «Profesjonell i møte med døden?» som vart arrangert av forskargruppa Profesjonelle relasjoner i velferdsyrker ved UiS i januar 2018, forklarer Gripsrud. Fleire av forskarane har òg bidratt med kapittel i boka

Det nye nettverket Døden: Relasjoner, Emosjoner og Konstruksjoner (DERK) har mål om å samla og konsolidera tverrfagleg forsking på døden-tematikk i dei nordiske landa. Nettverket tel 24 medlemmar frå Noreg, Sverige og Danmark, og det blir no planlagt eit nytt nettverksymposium ved Høgskolen i Molde i januar 2020.

Les òg:

Døden lar seg ikke overse - Redaktørene av «Alt som lever, må dø» har skrevet kronikk i Morgenbladet.